Митологија

Бог на громот и молњата, на војната и редот – највисокиот бог на Словените. Уште во VI век византискиот историчар Прокопиј пишува дека Словените веруваат оти еден бог, творецот на молњата, е господар на сè. Во 980 година кнезот Владимир во Киев го поставил неговиот идол, со сребрена глава и златни мустаќи, на чело на својот пантеон. Перун владее од врвот на светското дрво, со громови го гони змејот Велес и го враќа дождот. По покрстувањето, голем дел од неговата улога ја презел свети Илија Громовник.

Бог на добитокот и богатството, на трговијата, водите и подземниот свет – големиот противник на Перун. Во договорите со Византија (907 и 971) Русите се колнеле во Перун и во Волос, „богот на добитокот“, бидејќи добитокот значел богатство. Во митот Велес го краде добитокот на Перун и се крие под дрво или во вода, сè додека Перун не го погоди со гром и не се вратат дождовите. Се поврзува и со музиката, магијата и душите на предците; подоцна дел од неговата улога ја презема свети Власиј.

Небесниот ковач, бог на огнот и занаетите. Руски летопис од XII век, прераскажувајќи грчка хроника, го нарекува татко на богот на сонцето Дажбог, вели дека им дал на луѓето закон за бракот и ги научил да коваат железо, и го споредува со грчкиот Хефест.

Бог на сонцето и „дарител на доброто“ – името му значи „богот што дава“. Бил во Владимировиот пантеон, а во Слово за походот на Игор рускиот народ е наречен „Дажбогови внуци“. Во српското предание опстојува како Дабог, моќен цар на земјата спротивставен на Бог на небото.

Синот на Сварог – огнот на земјата и во огништето. Околу 1015 година германскиот бискуп Титмар од Мерзебург го опишал неговиот голем храм во Радогошч (Ретра), главното светилиште на Љутичите, каде што неговиот идол стоел со шлем и оклоп, а свет коњ го предвидувал исходот на војните. Подоцнежните автори самиот бог го нарекуваат Радегаст.

Бог на ветровите и воздухот. Бил во Владимировиот пантеон, а Слово за походот на Игор ги нарекува ветровите „Стрибогови внуци“ што од морето носат стрели. Името често се толкува како „оној што распростира“ – богот што ги носи работите низ широкиот свет.

Бог на сонцето во Владимировиот пантеон од 980 година. Во Слово за походот на Игор кнезот Всеслав ноќе го пресекува „патот на големиот Хорс“. Многу научници го изведуваат името од иранскиот збор за сонце, па Хорс можеби е самиот сончев диск, покрај Дажбог дарителот.

Најтајниот бог во Владимировиот пантеон – запишано е само неговото име. Обично се поврзува со иранскиот Симург, крилест пес или птица што ги чува семињата и растенијата, и се смета за гласник меѓу небото и земјата.

Единствената божица во Владимировиот пантеон: заштитничка на жените, предењето и ткаењето, породувањето и влажната мајка земја. Средновековните црковни книги ги прашувале жените дали ѝ се молеле на Мокош. Нејзиниот ден бил петокот, а голем дел од нејзиниот култ го презела света Петка (Параскева). Во народното верување таа ги преде нишките на животот и судбината.

Род – „род, раѓање“ – и Рожаниците, жените на судбината, се споменуваат во средновековни проповеди што ги осудуваат оние што им оставале леб, сирење и мед. Биле поврзани со предците, раѓањето и судбината. Јужните Словени го чуваат истото верување во Наречниците (Суѓаје): три жени што доаѓаат третата ноќ по раѓањето и му ја одредуваат судбината на детето.

Бог на пролетта, младоста, плодноста и огнената сила – истиот корен во словенските јазици дава зборови за пролетниот посев, жегата и бесот. Кај балтичките Словени Јаровит бил почитуван во Волгаст, каде што неговиот огромен златен штит се носел пред војската. Во руските и белоруските народни обичаи Јарило се пречекувал напролет, а во лето се „погребувал“.

Божица на зимата и смртта. Низ средна и источна Европа луѓето и денес на почетокот на пролетта прават кукла од слама на Морана (Мажана, Морена), ја изнесуваат од селото и ја палат или ја фрлаат во реката – ја бркаат зимата и ја пречекуваат пролетта.

Духот на пролетта и младоста, познат од народните песни и обичаи, а не од старите летописи. Името ѝ е едноставно словенскиот збор за пролет, а во словенечкото предание весните се самовили што носат родна година.

Често се нарекува божица на љубовта, убавината и бракот, според припевот „ладо, ладо“ од свадбените и пролетните песни. Многу денешни научници се сомневаат дека воопшто била вистинска божица, но името живее во песните – и во хрватските ладарици, девојки што пеат на Ивањден.

Божица на полапските Словени, која во XII век хроничарот Хелмолд ја нарекува „Сива“. Името обично се толкува како „живата“, па се смета за божица на животот и плодноста – иако за неа речиси ништо друго не се знае.

Четириликиот бог на Аркона на островот Риген, најголемиот храм на балтичките Словени. Саксо Граматик опишува огромен идол со четири глави свртени на сите страни, со рог со вино во раката според кој жрецот ја предвидувал жетвата, и бел коњ на кој богот јавал ноќе. Данците го уништиле храмот во 1168 година.

Триглавиот бог на Шчећин и Бранденбург. Неговите жреци објаснувале дека трите глави владеат со трите царства – небото, земјата и подземјето – и дека очите му се покриени за да не ги гледа човечките гревови. Црн коњ го воделе преку копја за да предвидат дали војната ќе успее. Највисоката планина во Словенија го носи истото име.

Бог на војната во Каренц (денес Гарц) на Риген: идол од даб со седум лица и седум мечеви на појасот, а осми во раката. Во блиските храмови стоеле петглавиот Поревит и Поренут со четири лица и петто на градите – сето тоа го опишува Саксо Граматик.

„Црниот бог“ на балтичките Словени. Хелмолд пишува дека на гозбите си додавале чаша и изговарале клетви во името на Чернобог, богот на несреќата. Од тоа подоцна бил претпоставен и „бел бог“, Белобог, дарител на среќа – но тој не се споменува во ниеден стар извор.

Девојката што повикува дожд од јужнословенските обичаи. Во време на суша девојка облечена само во лисја и трева – додола или пеперуга – одела со други девојки од куќа до куќа пеејќи за дожд, а домаќинките ја полевале со вода. Многу научници ги поврзуваат Додола и Перперуна со Перун, како негова жена или помошничка.